Wyjaśniamy, co bada się w oku, dlaczego zleca się poszczególne pomiary i jak łączyć je z opieką medyczną. Bez mylenia nazwy urządzenia z rozpoznaniem choroby.
Ilustracja wygenerowana dla OrtoKlaris; nie przedstawia konkretnego pacjenta ani rzeczywistej wizyty.
Najpierw pytanie, potem dobór badania
Nie istnieje jedno badanie, które odpowie na każde pytanie o wzrok. Ostrość, refrakcja, struktura oka, pole widzenia, ruchy oczu i reakcje źrenic opisują odmienne części układu wzrokowego. Wyniki mają sens wtedy, gdy wiadomo, po co zostały wykonane.
Schorzenia — co i dlaczego sprawdzamy
Krótkowzroczność
Obraz odległych szczegółów jest nieostry. U dziecka poza korekcją ocenia się postęp refrakcji i wzrost długości osiowej oka. Dobrze dobrane okulary poprawiają obraz; kontrola progresji ma dodatkowy cel ograniczania dalszego narastania wady.
Niedowidzenie
To zaburzenie rozwoju widzenia, a nie ogólna nazwa słabego wzroku. Może wiązać się m.in. z zezem, różną wadą oczu lub przeszkodą ograniczającą obraz. Wymaga rozpoznania przyczyny i indywidualnego postępowania. Gry i pomoce nie zastępują leczenia.
Zez i zaburzenia widzenia obuocznego
Zez dotyczy nieprawidłowego ustawienia oczu. Może wpływać na ich współpracę i rozwój widzenia, ale nie każdy zez oznacza taki sam problem lub takie samo leczenie. Ocenia się m.in. ustawienie, ruchomość, ostrość każdego oka, refrakcję i stereopsję.
Zaćma
Zmętniała soczewka utrudnia przechodzenie światła. Może obniżać ostrość i kontrast oraz nasilać olśnienie. Operację poprzedza ocena całego oka i rozmowa o oczekiwaniach. Stan siatkówki i nerwu wzrokowego ma znaczenie dla możliwego efektu.
Jaskra
To grupa chorób prowadzących do uszkodzenia nerwu wzrokowego. Przez długi czas pacjent może nie zauważać trudności. Lekarz ocenia m.in. nerw, ciśnienie wewnątrzgałkowe i pole widzenia. OCT dostarcza informacji o strukturze, a perymetria o funkcji; żaden pojedynczy kolor z wydruku nie ustala rozpoznania.
AMD — zwyrodnienie plamki związane z wiekiem
Choroba dotyczy plamki, ważnej dla centralnego widzenia szczegółów. Może utrudniać czytanie i rozpoznawanie twarzy. Nie każda postać ma taki sam przebieg i leczenie. Nowe zniekształcenie prostych linii lub nagłe pogorszenie wymaga pilnego kontaktu okulistycznego.
Retinopatia cukrzycowa i obrzęk plamki
Cukrzyca może uszkadzać naczynia siatkówki. Kontrole są potrzebne także wtedy, gdy pacjent jeszcze dobrze widzi. OCT pomaga oceniać m.in. obrzęk plamki, ale nie zastępuje całej oceny siatkówki. Leczenie dobiera okulista; znaczenie ma również prowadzenie cukrzycy przez lekarza.
Retinopatia wcześniaków
ROP wiąże się z nieprawidłowym rozwojem naczyń niedojrzałej siatkówki. Nie czeka się na widoczny objaw. Terminy kontroli ustala zespół prowadzący wcześniaka, a konsultacja służy ocenie i zaplanowaniu dalszej opieki.
Zaburzenia widzenia po udarze
Udar niedokrwienny wiąże się z niedostatecznym dopływem krwi do części mózgu, a udar krwotoczny z krwawieniem — potocznie nazywanym wylewem. Następstwa zależą od miejsca i rozległości uszkodzenia. Mogą obejmować ubytki pola widzenia, dwojenie, ruchy oczu lub przetwarzanie informacji wzrokowej. Niedowidzenie połowicze, czyli utrata widzenia części przestrzeni, różni się od pomijania jednej strony otoczenia z powodu zaburzeń uwagi. Ocena i rehabilitacja wymagają współpracy specjalistów; perymetria pomaga opisać funkcję, ale nie ustala samodzielnie rodzaju udaru. Nagłe objawy wymagają pomocy pod 112.
Zrozum wynik, zanim porównasz liczby
Ostrość wzroku mówi o rozpoznawaniu szczegółów; refrakcja o wadzie i korekcji; AL o długości osiowej oka; OCT o jego strukturach; pole widzenia o zauważaniu bodźców w badanych obszarach. Tych wyników nie przelicza się na jeden wspólny „procent zdrowego wzroku”.
Słownik badań i pomiarów
Poniżej wyjaśniamy zakres badań wymienianych w naszej informacji o placówce. Moduły perymetrii, eye trackingu i pupilometrii platformy VF2000-NEO MAX są częścią przygotowywanego rozszerzenia. Aktualną dostępność konkretnego badania potwierdzamy przy rejestracji.
Naszą placówkę opisuje również profil OrtoKlaris w katalogu Niedowidzenie.pl.
OCT i biometria długości oka
Obrazowanie struktur oka i pomiary, które pomagają oceniać jego stan oraz śledzić zmiany w czasie.
OCT — optyczna koherentna tomografia
Nieinwazyjne obrazowanie przekrojów struktur oka, w tym siatkówki i okolicy tarczy nerwu wzrokowego.
Biometria AL — długość osiowa gałki ocznej
Pomiar długości oka. Powtarzane pomiary pomagają oceniać jego wzrost i monitorować przebieg krótkowzroczności.
Pole widzenia — perymetria
Badania pokazują czułość na bodźce w poszczególnych obszarach pola widzenia. Program dobierany jest do celu badania.
Perymetria statyczna
Ocena czułości na nieruchome bodźce pojawiające się w określonych punktach. Pomaga wykrywać i dokumentować ubytki pola widzenia.
Perymetria kinetyczna
Wyznaczanie granic badanego pola widzenia za pomocą poruszającego się bodźca.
Badanie centralnego i obwodowego pola widzenia
Ocena obszarów pola widzenia objętych wybranym programem: wokół punktu, na który patrzy pacjent, oraz dalej od niego.
Programy 10-2, 24-2, 24-2C i 30-2
Pomiary pola widzenia wykorzystywane w diagnostyce i monitorowaniu jaskry. Program 10-2 skupia się na obszarze centralnym; pozostałe mają inne układy punktów badania.
Programy Neuro-20, Neuro-35 i Full Field-120
Programy oceny pola widzenia przydatne w analizie ubytków o możliwym podłożu neurologicznym. Full Field-120 oznacza program 120-punktowy.
Badanie Estermana
Ocena funkcjonalnego pola widzenia obuocznego — obszaru widzianego przy patrzeniu obojgiem oczu.
Pole widzenia przy opadających powiekach
Dokumentowanie, w jakim zakresie opadająca powieka ogranicza dostępny obszar widzenia.
FDT — technologia podwajania częstotliwości
Badanie czułości pola widzenia na specyficzny bodziec prążkowy. Jest jedną z metod oceny zaburzeń funkcji wzrokowej.
SWAP — perymetria niebiesko-żółta
Krótkofalowa perymetria automatyczna: ocena wykrywania niebieskiego bodźca na żółtym tle.
Analiza zmian i progresji ubytków pola widzenia
Porównywanie kolejnych wyników w celu oceny, czy ubytki pozostają stabilne, czy zmieniają się w czasie.
Mapowanie funkcjonalnych ubytków pola widzenia
Przedstawienie rozmieszczenia ubytków, przydatne w ocenie zaburzeń związanych z nerwem wzrokowym i drogą wzrokową.
Zez i widzenie obuoczne
Ocena ustawienia oczu, ich współpracy oraz zdolności do patrzenia na przedmioty z różnych odległości.
Badanie ortoptystyczne
Ocena ustawienia i współpracy oczu oraz funkcji potrzebnych do widzenia obuocznego.
Badanie zeza jawnego — tropii
Ocena odchylenia ustawienia oka występującego przy patrzeniu obojgiem oczu.
Badanie zeza ukrytego — forii
Ocena tendencji oka do odchylenia po rozłączeniu współpracy obu oczu.
Pomiar odchylenia ustawienia oczu
Pomiar wielkości odchylenia, który pomaga opisać ustawienie oczu i porównywać wyniki kolejnych badań.
Badanie konwergencji
Ocena zbieżności oczu podczas kierowania wzroku na bliski przedmiot.
Badanie stereopsji — widzenia przestrzennego
Ocena postrzegania głębi wynikającego ze współpracy obojga oczu.
Pomiar rozstawu źrenic do dali i bliży
Pomiar odległości między źrenicami w warunkach patrzenia daleko i z bliska.
Ocena motoryki gałek ocznych
Badanie zakresu i koordynacji ruchów obu oczu w różnych kierunkach spojrzenia.
Ruchy gałek ocznych i eye tracking
Pomiary pomagają opisać sposób przenoszenia spojrzenia, śledzenia obiektów oraz pracy oczu podczas czytania.
Eye tracking — śledzenie kierunku spojrzenia
Rejestrowanie położenia spojrzenia i zmian jego kierunku podczas wykonywania zadania.
Badanie płynnych ruchów śledzących
Ocena, jak oczy podążają za poruszającym się obiektem.
Badanie sakkad
Ocena szybkich ruchów oczu, które przenoszą spojrzenie z jednego punktu na drugi.
Badanie antysakkad
Ocena wykonania ruchu oczu w kierunku przeciwnym do pojawiającego się bodźca, z zahamowaniem odruchowego spojrzenia na niego.
Pomiar szybkości sakkad
Pomiar szybkości przenoszenia spojrzenia między punktami.
Pomiar opóźnienia reakcji ruchowej
Pomiar czasu od pojawienia się bodźca do rozpoczęcia ruchu oczu.
Pomiar dokładności sakkad
Ocena, jak precyzyjnie spojrzenie dociera do wyznaczonego celu.
Test optokinetyczny
Ocena reakcji oczu na poruszający się wzór lub obraz.
Monitorowanie ruchów oczu podczas czytania
Rejestracja sposobu prowadzenia spojrzenia po tekście, w tym przenoszenia wzroku między jego fragmentami.
Wykresy ruchów oczu
Rejestrowanie i przedstawianie przebiegu ruchów oczu w postaci wykresów.
Źrenice — pupilometria i pupilografia
Badanie obejmuje pomiary wielkości źrenic oraz rejestrację ich reakcji na światło.
Średnica źrenicy w ciemności — skotopowa
Pomiar wielkości źrenicy w warunkach ciemności.
Średnica źrenicy w półmroku — mezopowa
Pomiar wielkości źrenicy przy pośrednim poziomie oświetlenia.
Średnica źrenicy w jasnym świetle — fotopowa
Pomiar wielkości źrenicy w warunkach dobrego oświetlenia.
Amplituda zwężenia źrenicy
Ocena wielkości zmiany średnicy źrenicy w odpowiedzi na bodziec świetlny.
Opóźnienie reakcji źrenicy
Pomiar czasu do rozpoczęcia reakcji źrenicy, podawany w milisekundach.
Średnia szybkość zwężania źrenicy
Pomiar średniej szybkości zmniejszania średnicy źrenicy podczas reakcji.
Maksymalna szybkość zwężania źrenicy
Pomiar największej szybkości zwężania w zarejestrowanej reakcji.
Maksymalne przyspieszenie zwężania źrenicy
Ocena zmiany szybkości zwężania źrenicy w czasie.
Różnica wielkości źrenic w ciemności
Porównanie średnic prawej i lewej źrenicy w warunkach ciemności.
Różnica wielkości źrenic w świetle
Porównanie średnic prawej i lewej źrenicy w warunkach oświetlenia.
Ocena względnego dośrodkowego defektu źrenicznego — RAPD/APD
Ocena asymetrii odpowiedzi źrenicznych, pomocna w badaniu dośrodkowej części drogi odruchu na światło.
Odwrócony wskaźnik APD
Raportowanie odwróconego wskaźnika APD jako parametru analizy odpowiedzi źrenicznych.
Obrazy źrenic i wykresy reakcji
Rejestracja obrazu źrenic oraz graficzne przedstawienie przebiegu ich reakcji.
Ostrość, kontrast i widzenie barw
Ocena jakości widzenia obejmuje ostrość, rozpoznawanie kontrastu oraz rozróżnianie barw. Stereopsję opisujemy w dziale widzenia obuocznego.
Badanie ostrości wzroku
Ocena zdolności rozpoznawania szczegółów obrazu.
Badanie czułości na kontrast
Ocena wykrywania różnic jasności między obiektem a jego tłem.
Test Ishihary — rozpoznawanie barw
Ocena rozpoznawania wzorów na tablicach barwnych, wykorzystywana w badaniu zaburzeń widzenia barw.
Test Farnswortha D-15 — rozróżnianie barw
Ocena porządkowania barw według ich podobieństwa.
Progowa czułość kontrastu barwnego
Ocena progu wykrywania różnic barwnych pomiędzy bodźcem a tłem.
Monitorowanie terapii i dokumentacja
Powtarzane pomiary i zapisy pomagają porównywać funkcje wzrokowe na kolejnych etapach postępowania.
Monitorowanie płynności śledzenia wzrokiem
Ocena przebiegu śledzenia na kolejnych etapach terapii.
Rejestrowanie ruchów oczu podczas ćwiczeń i czytania
Dokumentowanie pracy oczu w czasie zadań wzrokowych i czytania.
Porównywanie wyników kolejnych badań
Zestawianie pomiarów z różnych wizyt w celu śledzenia zmian i planowania dalszego postępowania.
Graficzna dokumentacja zmian funkcji okulomotorycznych
Przedstawianie zmian parametrów ruchów oczu na wykresach i w zestawieniach.
Dokumentowanie wpływu opadającej powieki na widzenie
Zapis wyników pokazujących, jak położenie powieki wpływa na badane pole widzenia.
Obserwowanie fiksacji oka w czasie rzeczywistym
Monitorowanie, czy pacjent utrzymuje spojrzenie na wyznaczonym punkcie podczas badania.
Terapia niedowidzenia i widzenia obuocznego
Postępowanie jest dobierane do rozpoznania, wieku i możliwości pacjenta.
Terapia niedowidzenia
Prowadzenie i kontrola indywidualnego planu terapii niedowidzenia.
Ćwiczenia ortoptyczne i pleoptyczne
Zadania i ćwiczenia dobierane do zaburzeń funkcji wzrokowych oraz etapu prowadzonej terapii.
Terapia zaburzeń widzenia obuocznego
Ćwiczenia ukierunkowane na współpracę oczu, zgodnie z wynikami badania.
Terapia światłem czerwonym — kontrola krótkowzroczności
RLRL jest metodą stosowaną w kontroli krótkowzroczności. Program obejmuje kwalifikację, prowadzenie i monitorowanie postępowania.
Terapia powtarzanym światłem czerwonym o niskim natężeniu — RLRL
Program z użyciem urządzenia Eyerising po kwalifikacji lekarskiej. Obejmuje edukację rodzica oraz monitorowanie długości osiowej oka i stanu struktur oka, w tym za pomocą biometrii AL i OCT.
Jak te wyniki wykorzystuje się w opiece?
Dobór programu zależy od pytania klinicznego. Badanie ruchów oczu nie jest samodzielnym rozpoznaniem dysleksji, ADHD czy choroby neurologicznej. Pupilometria nie zastępuje badania neurologicznego, a wynik pola widzenia nie zastępuje decyzji lekarza.
Opracowanie i interpretacja powinny uwzględniać jakość zapisu oraz możliwości pacjenta. Gdy osoba jest zmęczona lub nie rozumie instrukcji, lepszym rozwiązaniem bywa zmiana sposobu oceny albo powtórzenie badania niż nadawanie niepewnemu wynikowi pozornej precyzji.
Pomocne materiały dla rodziców
Słownik Niedowidzenie.pl pomaga zrozumieć terminy. Gry i pomoce wspierają realizację ustalonego planu, a Krótkowzroczność.pl porządkuje temat wady, wzrostu oka i kontroli progresji.